Inleiding

De Prediker van het boek waar de viering vandaag over gaat heet eigenlijk Qohèlet en ik las ergens dat dat woord verwant is met het hebreeuwse woord qahal, dat Ekklesia betekent.
Hij heeft net gedaan of koning Salomo het geschrift heeft geschreven, maar het is een aantal eeuwen later geschreven, maar door deze truc is het wel in onze bijbel terecht gekomen.

De Prediker is maar een man van het volk en hij durft het aan om de officiële leer te toetsen aan de levenservaring van gewone mensen. Qohèlet betekent dus zo veel als: stem uit de gemeente.

Bij lezing van het boek denk ik te maken te hebben met een pessimistische man, die het leven zinloos vindt. Alles is leegte, ijdelheid. Half waar is het meeste wat we doen, zegt hij. We zijn overgeleverd aan schijnwaarheden, aan geestdodend werk, aan sluwe ongerechtigheid.

Het boek van de Prediker is ook eigentijds. Er staan veel dingen in die we vandaag de dag voluit kunnen beamen. De volgende tekst kun je zo plakken op wat de DSB-bank mensen heeft aangepraat en aangedaan. In hoofdstuk 5 staat het volgende: "Soms gebeurt er iets ellendigs - ik heb het zelf gezien: veel geld door iemand opgepot voor de kwade dag. Die rijkdom gaat echter verloren door een ongelukkige onderneming". Maar de kracht van het boek is dat hij niet in het pessimisme blijft hangen, hij maakt een draai naar het licht. Na beschrijvingen over onrecht en cynisme volgt een pleidooi voor dicht bij elkaar leven, genieten van het leven, je mooi maken.

Joke en ik zullen straks die tegenstellingen laten horen door een paar verzen te lezen die in tegenspraak lijken te staan met elkaar.

Joke zal in de overweging nog een nadere toelichting geven.

Teksten uit Prediker

1 : 13 - 15
Ik zette er mijn hart op om nauwkeurig onderzoek te doen naar alles wat onder de hemel gebeurt. Dat is een ellendige bezigheid. Ik observeerde alles wat onder de zon gebeurt, en zie, alles is leegte en onzinnig. Wat krom is kan niet recht zijn, en wat ontbreekt kan niet worden geteld.

2 : 1 en 2
Ik zie bij mijzelf: "Vooruit, je moet ondervinden wat plezier maken is; geniet van het goede!" Toen bleek echter: ook dat is leegte. Lachen, ik vond het dom; plezier maken, wat haalt het uit?

2 : 17, 22 en 23
Ik kreeg een afkeer van het leven; wat onder de zon gebeurt, benauwde mij. Wat krijgt een mens eigenlijk terug voor al zijn inspanning en voor het gepieker, waarmee hij zich aftobt onder de zon? Iedere dag bezorgt hem verdriet en ergernis, zelfs 's nachts krijgt zijn hart geen rust; ook dit is leegte.

8 : 1
Wie heeft wijsheid? Wie kent de verklaring van de dingen? De wijsheid straalt de mens van het gezicht en verandert strenge ogen in een milde blik.

8 : 15
Daarom prijs ik de vreugde, want er is onder de zon niets beters voor de mens dan dat hij zich aan eten en drinken te goed doet en geniet. De vreugde is zijn metgezel wanneer hij zwoegt op elke levensdag onder de zon die God hem heeft gegeven.

9 : 7 - 9
Aarzel dus niet, laat je eten je goed smaken en drink met plezier je wijn; daarvoor heb je bij voorbaat Gods zegen. Draag altijd heldere kleren, en laat de verzorging van haar en baard je gerust wat kosten. Geniet van het leven samen met een vrouw of een man die je lief hebt, alle dagen van het lege bestaan, dat Hij je onder de zon heeft gegeven.

Overweging

Ik houd erg van Prediker. Hij relativeert zo heerlijk al het heilige en zekere dat ook in de Bijbel staat. Godsgetrouw en ook ietwat cynisch zou je denken, zijn beeld van zijn God is best vast. De schepper die alles in de hand heeft, die een plan heeft met deze wereld. Het is de mensen niet gegeven van dat plan ook maar iets te snappen, dus: aanvaard dat en doe wat je te doen staat, geniet van het goede, deel het met je vrienden en de dat voor dat het einde komt.

Ik proef deze twee sferen: 

• de dag van je dood is beter dan de dag van je  geboorte. Ach wat zou je alles najagen. Het was niks, het is niks en het zal niks worden.
• En we horen de ontroerde poëet, de mens die wijsheidsmomenten heeft.
  

Er is niets nieuws onder de zon, het gaat gewoon maar door, wat maakt het uit. Alles heeft zijn tijd en alle dingen onder de hemel zijn plek, kijk toch eens, het water van de rivieren vloeit naar zee en nooit raakt die zee vol. Het gaat maar door, alles onder de zon heeft zijn bedoeling en zijn vreugde.  Hij heeft ontdekt dat vreugde is wat God bedoelde. Geniet – niet zo van het is toch niks – maar geniet van wat je ziet, heb de wil om het goede te zien. 

De ommekeer
We kiezen vandaag voor het menselijk aspect. De ondertoon zeg maar, de onderstroom van de communicatie. De stroom die we niet  uitspreken, maar die altijd voelbaar is..

Wat is de sleutel tot de ommekeer? Wat maakt nou dat die man, die mens 180  graden in sfeer kantelt. Herkennen we daar zelf iets van? Ria en ik wel.

We zeiden in de voorbereiding hoe wij soms de wereld zo verschillend kunnen zien en dan merken dat die ander ons ook zo anders bejegent, of anders kijkt.

Met een chagrijnige bui vind ik de mensen in de tram of in de trein zo lelijk, want zijn die mensen lelijk, niets is naar mijn zin en dat tekent mij. Denk maar niet dat ik dan een aardige open lach terug krijg. Ik zit opgesloten in mijn mensbeeld. 

We beschouwden in de voorbereiding onze ergernis, onze afkeuring. De dingen zijn niet zoals ze zouden moeten zijn en dat is meestal GEEN uitgangspunt voor dat koninkrijk van God.

 Andersom net zo. Soms treft mij schoonheid, of absurditeit, of ontregelt mij iets anders,. Iets schudt mij waker uit mijn opgeslotenheid in mijzelf. Dan kijk ik/kijken we anders. Ik zie (en dan bedoel ik dat ik aandacht geef)  en alles straalt. Ik kan mij voorstellen dat die Prediker ook soms zo losgeschud moest worden uit die verstolling en dan gebeurt er iets, hier zet die draai van 180 graden in. Ik vind dat zo prachtig, Dat is een mogelijkheid die ik heb, die wij allemaal hebben. 

De vraag is of we echt kunnen kiezen voor het uitzichtspunt. Het valt niet mee om tijdens een rotbui te kiezen voor een andere zienswijze. Daarvoor moet ik echt iets opgeven. Mijn rottige uitgangspunt komt vaak uit Tekort gedaan. Tekort Gedaan. Niet voldoen aan mijn zelfbeeld, of gewoon te laat met alles. Ik kan daar enorm aan hechten.

Vertraging
Ik vroeg naar de sleutel. In mijn werk werk ik in trainingen veel met het begrip vertraging . Dan gebeurt er iets bijzonders. Van daaruit weet ik het niet van te voren.   Dan verandert er iets in de atmosfeer en kijkt iedereen anders. Er is tijd vrijgespeeld. De sfeer kantelt.

Zonder hiermee te suggereren dat we over alles heen kunnen glunderen, - er is veel onrecht en ongelooflijk veel leed, in de levensverhalen van ieder mens – blijft dit staan. Ons eigen innerlijke schoonheid of onze eigen wijze van vervuiling, naar binnen of naar buiten.

.Gister las ik in Trouw een interview met Willem Nijholt. Ik citeer. (stuk niet meer beschikbaar)

Terug naar Prediker. We interpreteerden en fantaseerden natuurlijk vrijelijk vandaag, soort van Prediker light. Toch lees ik nog enkele woorden uit zijn laatste hoofdstuk: dit keer uit de Naardense Bijbel. Vergaarder is niet alleen wijs geworden,  ook heeft hij de gemeenschap geleerd wat hij wist en ter ore genomen, doorvorst en op orde gebracht.Vergaarder heeft er naar gezocht woorden van welbehagen te vinden. Gezocht: een keuze.

Wij kunnen echt kiezen hoe wij kijken. Met een Ik blik die jou en anderen goeddoet, of met een blik die alles peilt en oordeelt